Czy kawa podnosi ciśnienie? Co mówią badania

Tak, ale głównie na krótko. Kofeina podnosi ciśnienie tętnicze na kilka godzin, wyraźniej u osób, które nie piją jej na co dzień, a przeglądy badań z wieloletnią obserwacją nie dają spójnego dowodu, że regularne picie kawy zwiększa ryzyko nadciśnienia.

To dwie osobne sprawy: ostry skok ciśnienia po wypiciu kawy i skutki picia jej latami. Badano je różnymi metodami i dlatego odpowiedzi trzeba rozdzielić.

Czy kawa podnosi ciśnienie zaraz po wypiciu?

Tak, kofeina działa krótkotrwale presyjnie, czyli podnosi ciśnienie. Wytyczne Europejskiego Towarzystwa Kardiologicznego i Europejskiego Towarzystwa Nadciśnienia Tętniczego (ESC/ESH) z 2018 roku zapisują to wprost: kofeina ma ostry efekt presyjny.

Przegląd piśmiennictwa z 2008 roku opisuje przebieg w czasie. Zmiany ciśnienia pojawiają się zwykle w ciągu 30 minut, osiągają szczyt po 1–2 godzinach i mogą utrzymywać się ponad 4 godziny. Rozrzut wyników jest duży: przeglądy ostrego wpływu kofeiny wskazują na zmiany o 3–15 mm Hg dla ciśnienia skurczowego i 4–13 mm Hg dla rozkurczowego, a wynik zależy m.in. od badanej grupy (np. od rozpoznanego nadciśnienia i wieku) oraz od planu badania.

Metaanaliza Mesas i współpracowników (2011) objęła osoby z nadciśnieniem. W pięciu badaniach podanie 200–300 mg kofeiny dało średni wzrost ciśnienia skurczowego o 8,1 mm Hg i rozkurczowego o 5,7 mm Hg. Wzrost był widoczny w pierwszej godzinie i trwał co najmniej 3 godziny.

Dla orientacji: EFSA podaje orientacyjnie ok. 90 mg kofeiny w filiżance kawy filtrowanej (200 ml), więc 200–300 mg to według tego rachunku mniej więcej 2–3 takie filiżanki. Zawartość kofeiny zależy od naparu i wielkości porcji, więc nie przeliczaj tego na własną rękę. Ile kofeiny jest w różnych rodzajach kawy, opisujemy w tekście ile kofeiny ma kawa.

Dlaczego u osób niepijących kawy efekt bywa silniejszy?

Organizm przyzwyczaja się do kofeiny. W klasycznym badaniu z podwójnie ślepą próbą (Robertson i wsp., 1981) jednorazowa dawka kofeiny u osób, które na co dzień nie przyjmują kofeiny ani pokrewnych jej związków (metyloksantyn), podnosiła ciśnienie, tętno i poziom adrenaliny we krwi. Przy codziennym podawaniu kofeiny niemal pełna tolerancja rozwinęła się w ciągu pierwszych 1–4 dni, a długotrwałego wpływu na ciśnienie autorzy nie wykazali.

Przegląd z 2008 roku potwierdza ten kierunek: tolerancja osłabia ostry wpływ kofeiny na ciśnienie, a osoby z nadciśnieniem są bardziej podatne na zmiany ciśnienia po kofeinie.

Tolerancja nie jest jednak regułą dla wszystkich. Autorzy badania Farag i wsp. (2005) przypominają, że w testach laboratoryjnych tolerancja na presyjne działanie kofeiny występuje tylko u mniej więcej połowy regularnych konsumentów. Sprawdzali to u 85 osób w badaniu naprzemiennym z podwójnie ślepą próbą: po pięciu dniach przyjmowania 300 mg kofeiny dziennie badani dostawali dawki testowe po 250 mg, a ciśnienie mierzono przez cały dzień. Tylko w grupie o niskiej tolerancji ciśnienie w ciągu dnia było wtedy wyższe niż w tygodniu z samym placebo, średnio o 2,8 mm Hg (skurczowe) i 2,2 mm Hg (rozkurczowe). Autorzy piszą, że utrzymujące się podwyżki u części stałych konsumentów mogą mieć znaczenie kliniczne.

Czy codzienne picie kawy zwiększa ryzyko nadciśnienia?

Badania nad skutkami wieloletniego picia dzielą się na dwie grupy: krótkie eksperymenty z losowym przydziałem i obserwacje dużych grup ludzi przez lata. Oto cztery prace zbiorcze:

Co z tego wynika. Eksperymenty pokazują, że regularne picie kawy podnosi ciśnienie niewiele (w tabeli: 0,49–1,22 mm Hg, przy czym dla ciśnienia rozkurczowego przedział ufności obejmuje zero) i znacznie mniej niż sama kofeina podana osobno. Duże obserwacje nie dają spójnego obrazu wzrostu ryzyka: praca Zhang i wsp. wykazała lekko podwyższone ryzyko przy 1–3 filiżankach dziennie, ale nie przy większym spożyciu, a nowsze analizy wiążą kawę raczej z niewielkim obniżeniem ryzyka. To zależności statystyczne, nie dowód, że kawa nadciśnienie powoduje albo mu zapobiega.

Wytyczne ESC/ESH z 2018 roku ujmują to tak, że mimo ostrego efektu presyjnego picie kawy wiąże się z korzyściami dla układu sercowo-naczyniowego. To zapis o współwystępowaniu, nie o leczeniu: nie ma podstaw, by pić kawę dla ciśnienia.

Co z kawą, gdy masz nadciśnienie?

Osoby z nadciśnieniem opisuje wspomniana metaanaliza Mesas i wsp. Poza ostrym wzrostem ciśnienia po kofeinie (opisanym wyżej) w trzech badaniach trwających 2 tygodnie nie zaobserwowano wzrostu ciśnienia po kawie w porównaniu z dietą bez kofeiny ani z kawą bezkofeinową. Siedem badań kohortowych nie wykazało związku między codziennym piciem kawy a wyższym ryzykiem chorób układu krążenia. Wniosek autorów: obecne dowody nie wskazują na związek długotrwałego picia kawy z podwyższonym ciśnieniem. Uwaga redakcji: dla osób z nadciśnieniem mamy tylko trzy badania eksperymentalne nad dłuższym efektem, każde trwające 2 tygodnie.

Ocena bezpiecznych ilości kofeiny wydana przez EFSA nie obejmuje osób dotkniętych chorobą, więc jej limitów nie możesz traktować jak zalecenia dla siebie. Jeśli masz nadciśnienie albo przyjmujesz leki na ciśnienie, zapytaj lekarza, ile kawy jest dla ciebie odpowiednie.

Czy kawa wypita przed pomiarem fałszuje wynik?

Może. Autorzy przeglądu z 2008 roku ocenili, że przerwa od kofeiny trwająca 30 minut przed pomiarem nie wystarcza, by uniknąć jej wpływu na wynik. Zamiast tego proponują, by pytać pacjenta o niedawne spożycie kofeiny i uwzględniać to przy odczytywaniu pomiaru. Przy pomiarze u lekarza powiedz, kiedy wypiłeś ostatnią kawę.

Ile kofeiny uznaje EFSA za bezpieczne?

Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA) w ocenie z 2015 roku uznał, że dla zdrowych dorosłych nie budzi obaw spożycie kofeiny ze wszystkich źródeł do 400 mg na dobę (ok. 5,7 mg na kg masy ciała), rozłożone na cały dzień, oraz pojedyncze dawki do 200 mg (ok. 3 mg na kg masy ciała). Dla kobiet w ciąży i karmiących limit wynosi 200 mg na dobę.

Ilość kofeiny w filiżance zależy od rodzaju ziaren i sposobu przygotowania, o czym piszemy w poradnikach o kawiarce i french pressie. Jeśli chcesz ograniczyć kofeinę, więcej o kawie bez niej znajdziesz w tekście kawa bezkofeinowa. Szersze spojrzenie na skutki picia kawy daje materiał czy kawa jest zdrowa.

Czego nie wiemy?

• Dane o wieloletnim piciu kawy pochodzą głównie z badań obserwacyjnych. Pokazują współwystępowanie, nie przyczynę, a autorzy nowszej metaanalizy zaznaczają, że wynik zależy od cech badań i wymaga potwierdzenia.
• Eksperymenty z losowym przydziałem były krótkie. Zhang i wsp. zaznaczają, że trwały krócej niż 85 dni, a dla osób z nadciśnieniem mamy tylko trzy badania dwutygodniowe.
• Reakcja na kofeinę bywa bardzo różna u różnych osób, a tolerancja nie rozwija się u wszystkich.
• Nie ma jednej liczby filiżanek, która byłaby dla wszystkich neutralna dla ciśnienia.

Źródła

1. EFSA (European Food Safety Authority), EFSA explains risk assessment: Caffeine, 2015: https://www.efsa.europa.eu/sites/default/files/corporate_publications/files/efsaexplainscaffeine150527.pdf
2. EFSA, temat: Caffeine (poziomy bezpiecznego spożycia, orientacyjna zawartość kofeiny w napojach): https://www.efsa.europa.eu/en/topics/topic/caffeine
3. Williams B., Mancia G., Spiering W. i in., 2018 ESC/ESH Guidelines for the management of arterial hypertension, European Heart Journal 2018, 39(33): 3021-3104, sekcja 7.4.4: https://academic.oup.com/eurheartj/article/39/33/3021/5079119
4. Mesas A.E., Leon-Muñoz L.M., Rodriguez-Artalejo F., Lopez-Garcia E., The effect of coffee on blood pressure and cardiovascular disease in hypertensive individuals: a systematic review and meta-analysis, American Journal of Clinical Nutrition 2011, 94(4): 1113-1126: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/21880846/
5. Mort J.R., Kruse H.R., Timing of blood pressure measurement related to caffeine consumption, Annals of Pharmacotherapy 2008, 42(1): 105-110: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/18094346/
6. Robertson D. i in., Tolerance to the humoral and hemodynamic effects of caffeine in man, Journal of Clinical Investigation 1981, 67(4): 1111-1117: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/7009653/
7. Farag N.H. i in., Caffeine tolerance is incomplete: persistent blood pressure responses in the ambulatory setting, American Journal of Hypertension 2005, 18(5): 714-719: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/15882556/
8. Noordzij M. i in., Blood pressure response to chronic intake of coffee and caffeine: a meta-analysis of randomized controlled trials, Journal of Hypertension 2005, 23(5): 921-928: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/15834273/
9. Zhang Z., Hu G., Caballero B., Appel L., Chen L., Habitual coffee consumption and risk of hypertension: a systematic review and meta-analysis of prospective observational studies, American Journal of Clinical Nutrition 2011, 93(6): 1212-1219: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/21450934/
10. Grosso G. i in., Long-Term Coffee Consumption Is Associated with Decreased Incidence of New-Onset Hypertension: A Dose-Response Meta-Analysis, Nutrients 2017, 9(8): 890: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28817085/
11. Haghighatdoost F. i in., Coffee Consumption and Risk of Hypertension in Adults: Systematic Review and Meta-Analysis, Nutrients 2023, 15(13): 3060: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/37447390/

Zweryfikowano: 1 listopada 2026.