Czy dzieci mogą pić kawę? Co mówią instytucje

W źródłach, które otworzyliśmy, limit dotyczy kofeiny, a nie samej kawy. Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA) proponuje dla dzieci i młodzieży poziom 3 mg kofeiny na kilogram masy ciała na dobę, a amerykańska Akademia Pediatrii (AAP) pisze o napojach energetycznych, że kofeina i inne stymulanty nie mają miejsca w diecie dzieci i młodzieży.

Poniżej sprawdzamy, co dokładnie mówią te dokumenty, co z nich wynika w przeliczeniu na zwykłe napoje i czego w źródłach, które otworzyliśmy, nie znaleźliśmy. Tekst nie jest poradą medyczną ani zachętą do podawania dzieciom kawy.

Co EFSA mówi o kofeinie u dzieci?

W opinii naukowej z 2015 roku EFSA oceniła bezpieczeństwo kofeiny ze wszystkich źródeł pokarmowych, także suplementów. W broszurze objaśniającej tę ocenę napisała o dzieciach i młodzieży: „A safety level of 3mg/kg bw per day is also proposed for habitual caffeine consumption by children and adolescents”, czyli poziom 3 mg na kg masy ciała na dobę proponuje się także dla regularnego spożycia.

EFSA podaje dwa uzasadnienia. Po pierwsze, tempo, w jakim dzieci i młodzież przetwarzają kofeinę, jest co najmniej takie jak u dorosłych. Po drugie, dostępne badania ostrych skutków kofeiny na lęk i zachowanie u dzieci i młodzieży są zgodne z tym poziomem. Ta sama wartość, 3 mg/kg, jest w tej broszurze progiem pojedynczej dawki niebudzącej obaw u zdrowych dorosłych.

Dwie rzeczy warto przeczytać dokładnie. To poziom, przy którym EFSA nie widzi obaw, a nie zalecenie, by dzieci kofeinę pić. Poza tym ocena nie obejmuje dzieci z chorobami, a także skutków kofeiny w połączeniu z lekami: EFSA zaznacza, że nie rozważała skutków kofeiny w grupach populacji dotkniętych chorobą lub stanem medycznym.

Skąd dzieci biorą kofeinę?

W ankietach żywieniowych z państw UE średnie dzienne pobranie kofeiny wynosiło u dzieci w wieku 3-10 lat od 0,2 do 2,0 mg/kg masy ciała, a u młodzieży w wieku 10-18 lat od 0,4 do 1,4 mg/kg. Dla porównania poziom, który nie budzi obaw, to 3 mg/kg.

Kawa nie była tu głównym źródłem u najmłodszych. EFSA zapisała, że w większości krajów u dzieci w wieku 3-10 lat dominowała czekolada (razem z napojami kakaowymi), a po niej herbata i napoje typu cola. U młodzieży obraz był bardziej zróżnicowany: czekolada była głównym źródłem w sześciu badaniach, kawa w czterech, cola w trzech, a herbata w dwóch.

Z tego wynika, to nasz wniosek, że pytanie „czy dziecko może pić kawę” dotyczy tylko jednego z kilku źródeł kofeiny. EFSA oceniała kofeinę ze wszystkich źródeł pokarmowych, więc kakao, herbata i cola też się do tego poziomu wliczają (to nasz wniosek). Liczby o kofeinie w samej kawie znajdziesz w tekście ile kofeiny ma kawa.

Jak limit 3 mg/kg wygląda w przeliczeniu na napoje?

Poniższa tabela to nasz rachunek: mnożymy 3 mg przez masę ciała i porównujemy z wartością z jednego źródła: puszka napoju energetycznego o pojemności 250 ml zawiera w Polsce według NCEZ najczęściej 80 mg kofeiny. To przykład liczenia skali, nie dawkowanie ani zachęta do podawania dzieciom napojów z kofeiną.

To nasz wniosek: u małego dziecka jedna puszka napoju energetycznego może sama zająć całe dzienne „miejsce” poziomu EFSA, a przecież liczy się też kakao, herbata i cola. NCEZ podaje, że napoje typu cola mogą zawierać od 9 do 13 mg kofeiny w 100 ml.

Co mówią instytucje o napojach energetycznych?

Przy napojach energetycznych instytucje wypowiadają się jednoznacznie. AAP w raporcie klinicznym z 2011 roku („Sports drinks and energy drinks for children and adolescents: are they appropriate?”) napisała, że po przeglądzie literatury kofeina i inne stymulanty w napojach energetycznych nie mają miejsca w diecie dzieci i młodzieży. Mamy dostęp do streszczenia raportu, nie do pełnego tekstu.

Narodowe Centrum Edukacji Żywieniowej (NCEZ) pisze w 2017 roku, że napoje energetyzujące są produktami dla dorosłych i nie powinny być spożywane przez dzieci. Jako powód podaje składniki, które w dużych ilościach, zwłaszcza u osób o małej masie ciała, mogą prowadzić do przekroczenia dawek o skutkach toksycznych. W tekście o napojach energetycznych jako źródle kofeiny NCEZ dodaje, że eksperci są zgodni, iż napoje o wysokiej zawartości kofeiny nie powinny trafiać do dzieci i młodzieży.

NCEZ cytuje też dane EFSA z 16 krajów europejskich: ok. 18% dzieci w wieku 3-10 lat piło napoje energetyczne przynajmniej raz w roku. Do własnych obliczeń EFSA przyjęła dla napojów energetycznych stężenie 320 mg kofeiny na litr (wartość dla najpopularniejszej marki). W puszce 250 ml daje to 80 mg, czyli tyle, ile NCEZ podaje jako typową wartość w Polsce. To nasz rachunek na danych EFSA.

Dlaczego kofeina w diecie dziecka bywa problemem?

EFSA wymienia krótkoterminowe skutki uboczne u dorosłych i dzieci: przerwany sen, lęk i zmiany w zachowaniu. NCEZ opisuje kofeinę jako substancję psychoaktywną, a nie składnik odżywczy, i dodaje, że duże jej spożycie może wpływać na długość i jakość snu dzieci. W tekście o napojach energetycznych NCEZ wskazuje też grupę szczególnego ryzyka: dzieci z cukrzycą, chorobami serca i naczyń, nerek, wątroby, nadczynnością tarczycy oraz niestabilne emocjonalnie.

Ogólniejsze pytania o kawę i zdrowie dorosłych omawiamy osobno: czy kawa jest zdrowa i czy kawa podnosi ciśnienie. Dotyczą one dorosłych, nie dzieci.

Czego nie wiadomo albo nie znaleźliśmy?

Nie znaleźliśmy w otwartych źródłach osobnego zalecenia AAP ani NCEZ dotyczącego samej kawy u dzieci. Raport AAP, którego streszczenie czytaliśmy, mówi o napojach energetycznych. Teksty NCEZ dotyczą napojów energetyzujących i kofeiny ogólnie. Nie twierdzimy, że takich zaleceń nie ma, tylko że ich nie znaleźliśmy.

Liczby w źródłach nie są zgodne. Tekst NCEZ z 2017 roku przywołuje dla dzieci wartość „nie wyższe niż 2,5 mg na kilogram masy ciała dziennie” bez wyraźnego wskazania źródła tej wartości, a broszura EFSA z 2015 roku podaje 3 mg/kg. Opieramy się na EFSA, bo EFSA jest instytucją oceniającą ryzyko, a NCEZ nie wskazuje źródła swojej liczby. To nasz wniosek: nie wiemy, skąd NCEZ wziął 2,5 mg/kg, dlatego opieramy się na EFSA.

Pełnej opinii EFSA nie czytaliśmy, więc cytujemy broszurę objaśniającą, którą EFSA opublikowała do tej opinii. Nie opieramy się też na badaniach o długofalowych skutkach regularnego picia kawy przez dzieci: w źródłach, które otworzyliśmy, ich nie było.

Co z pytaniem do lekarza?

Jeśli dziecko ma chorobę, przyjmuje leki albo pije napoje z kofeiną regularnie, zapytaj pediatrę, co jest dla niego odpowiednie.

Źródła

1. EFSA, EFSA explains risk assessment: Caffeine, 2015 (broszura objaśniająca opinię naukową EFSA o bezpieczeństwie kofeiny): https://www.efsa.europa.eu/sites/default/files/corporate_publications/files/efsaexplainscaffeine150527.pdf
2. Committee on Nutrition and the Council on Sports Medicine and Fitness (AAP), Sports drinks and energy drinks for children and adolescents: are they appropriate?, Pediatrics 2011;127(6):1182-1189 (streszczenie w PubMed): https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/21624882/
3. NCEZ, Gielecińska I., Napoje energetyzujące znaczącym źródłem kofeiny w diecie dzieci, 2017: https://ncez.pzh.gov.pl/dzieci-i-mlodziez/napoje-energetyzujace-znaczacym-zrodlem-kofeiny-w-diecie-dzieci/
4. NCEZ, Wajszczyk B., Szkodliwa energia, czyli dlaczego napoje energetyzujące nie są dla dzieci, 2017: https://ncez.pzh.gov.pl/dzieci-i-mlodziez/szkodliwa-energia-czyli-dlaczego-napoje-energetyzujace-nie-sa-dla-dzieci/

Więcej o redakcji: o redakcji.

Zweryfikowano: 1 listopada 2026.