Kawa w ciąży: co mówią EFSA i inne instytucje

Instytucje podają różne punkty odniesienia, ale najczęściej wraca liczba 200 mg kofeiny na dobę. EFSA uznała, że kofeina ze wszystkich źródeł do 200 mg na dobę, rozłożona na cały dzień, nie budzi obaw o bezpieczeństwo płodu. NHS zapisuje, że w ciąży nie należy przyjmować więcej niż 200 mg dziennie, a WHO zaleca zmniejszać spożycie u kobiet, które przyjmują więcej niż 300 mg dziennie.

To stanowiska i progi, a nie wyliczenie, ile napojów jest „w porządku”. Badania opisane poniżej są obserwacyjne, poza jednym przeglądem badań z losowaniem: pokazują związek, ale nie dowodzą przyczyny. Poniżej opisujemy każde z nich z populacją, dawką i liczbą uczestniczek.

Co dokładnie napisała EFSA?

W opinii naukowej z 2015 roku Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności ocenił kofeinę ze wszystkich źródeł pokarmowych, także z suplementów. W materiale EFSA objaśniającym ocenę ryzyka czytamy, że spożycie kofeiny ze wszystkich źródeł do 200 mg na dobę, rozłożone na cały dzień, nie budzi obaw dla płodu.

Zwróć uwagę na warunki. Limit dotyczy kofeiny ze wszystkich źródeł (nie tylko z kawy), liczonej na dobę i rozłożonej na cały dzień, a ocena mówi o płodzie. Sformułowanie brzmi „nie budzi obaw”, a nie „zalecamy”. Dla zdrowych dorosłych EFSA podała osobny poziom 400 mg na dobę, ale wyłączyła z niego kobiety w ciąży.

Ocena EFSA nie obejmuje grup dotkniętych chorobą lub stanem medycznym ani kofeiny przyjmowanej razem z lekami. Ten sam dokument zaznacza też, że nadmierne spożycie kofeiny wiązano w dłuższej perspektywie z zahamowanym rozwojem płodu u kobiet w ciąży.

EFSA podaje orientacyjnie ok. 80 mg kofeiny w espresso (60 ml) i ok. 90 mg w filiżance kawy filtrowanej (200 ml), zastrzegając, że wartości są przybliżone i różnią się między krajami. Zawartość kofeiny w różnych napojach opisujemy w tekście ile kofeiny ma kawa. Kawa bezkofeinowa nie jest całkiem pozbawiona kofeiny, o czym piszemy w tekście o kawie bezkofeinowej.

Co piszą WHO, NHS, ACOG i NCEŻ?

Na stronie eLENA WHO nie ma limitu bezpiecznego spożycia. Zalecenie dotyczy kobiet z wysokim spożyciem (powyżej 300 mg dziennie) i brzmi: obniżyć je, by zmniejszyć ryzyko utraty ciąży i niskiej masy urodzeniowej noworodka. WHO przypomina też, że w ciąży klirens kofeiny z krwi matki znacznie zwalnia, a niektóre badania obserwacyjne sugerują, że nadmierne spożycie może się wiązać z ograniczeniem wzrostu, niższą masą urodzeniową, porodem przedwczesnym lub urodzeniem martwego dziecka. To nasz wniosek: 300 mg to próg uruchamiający zalecenie, a nie granica „dozwolonego” spożycia, i nie należy go zestawiać z limitem EFSA jak dwóch konkurencyjnych norm.

NHS pisze, że zbyt duże spożycie kofeiny wiązano z większą szansą poronienia i urodzenia martwego dziecka. ACOG ocenia, że umiarkowane spożycie poniżej 200 mg na dobę nie wydaje się głównym czynnikiem poronienia ani porodu przedwczesnego, ale dodaje, że nie można jeszcze wyciągnąć ostatecznego wniosku o związku wysokiego spożycia z poronieniem, a wpływ na ograniczenie wzrostu pozostaje nieustalony. Na stronie ACOG opinia ma adnotację o potwierdzeniu w 2026 roku.

NCEŻ (Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego) w materiale o żywieniu w ciąży radzi ograniczyć kawę i mocną herbatę, bo duże ilości kofeiny mają negatywny wpływ na rozwój płodu. Nie podaje tam liczby. W osobnym tekście o karmieniu piersią (2020) NCEŻ, powołując się na EFSA, określa jako bezpieczne spożycie do 200 mg dziennie u kobiet karmiących (to słowo NCEŻ). Tej wartości nie przenosimy na ciążę.

To nasz wniosek: liczba 200 mg powtarza się u EFSA, NHS i ACOG, ale w każdym dokumencie pełni inną rolę (granica braku obaw, pułap zalecany, granica „umiarkowanego” spożycia), więc nie jest to jedna wspólna norma.

Co pokazują przeglądy i badania?

Poniższe prace są obserwacyjne, poza jednym przeglądem badań z losowaniem. Wszystkie trzy omawiane przeglądy figurują na liście dowodów, z których korzystała WHO, więc to nasz wniosek: nie są niezależnymi potwierdzeniami zalecenia, tylko jego częścią.

Utrata ciąży: metaanaliza 14 badań prospektywnych

Chen i współpracownicy (Public Health Nutrition, 2016) połączyli 14 badań prospektywnych: 130 456 uczestniczek i 3429 przypadków utraty ciąży (przeszukanie baz do stycznia 2015). Porównywano kategorie spożycia kofeiny z grupą bez kofeiny lub z bardzo małym spożyciem.

Autorzy policzyli też, że każde 100 mg kofeiny na dobę więcej wiązało się z 7% (95% CI 3-12%) wyższym ryzykiem utraty ciąży. Ocenili wynik jako niejednoznaczny: skorygowanie na palenie i objawy ciąży mogło być niepełne, co zostawia resztkowe czynniki zakłócające.

Niska masa urodzeniowa: metaanaliza 13 badań prospektywnych

Ta sama grupa (Chen i in., BMC Medicine, 2014) objęła 13 badań prospektywnych; dla niskiej masy urodzeniowej (poniżej 2500 g) analizowano 9 z nich: 90 747 uczestniczek i 6303 przypadki. Względem grupy bez kofeiny lub z bardzo małym spożyciem ryzyko względne wyniosło 1,13 (95% CI 1,06-1,21) przy 50-149 mg na dobę, 1,38 (1,18-1,62) przy 150-349 mg i 1,60 (1,24-2,08) przy 350 mg i więcej. Każde 100 mg na dobę więcej wiązało się z 13% wyższym ryzykiem.

Dla masy urodzeniowej jako zmiennej ciągłej analizowano 6 badań (10 015 uczestniczek). Średnia masa urodzeniowa była niższa o 33 g (95% CI od -63 do -4) przy spożyciu 150-349 mg i o 69 g (od -102 do -35) przy 350 mg i więcej. Autorzy piszą o związku („associated with”) i zaznaczają, że w badaniach obserwacyjnych nie można całkiem wykluczyć resztkowych czynników zakłócających.

Badanie z losowaniem: przegląd Cochrane

Przegląd Cochrane (Jahanfar i Jaafar, 2015) uwzględnił dwa kwalifikujące się badania, z których dane do analizy dało jedno. Porównano kawę rozpuszczalną z kofeiną (568 kobiet) i bezkofeinową (629 kobiet). U regularnie pijących kawę (według opisu przeglądu: 3 i więcej filiżanek dziennie) zmniejszenie spożycia kofeiny w drugim i trzecim trymestrze średnio o 182 mg na dobę nie wpłynęło na masę urodzeniową (różnica 20 g, 95% CI od -48,68 do 88,68) ani na poród przedwczesny (RR 0,81; 95% CI 0,48-1,37). Autorzy ocenili jakość dowodów jako niską i uznali, że nie ma dość danych, by potwierdzić lub wykluczyć skuteczność unikania kofeiny.

Nowsza kohorta: spożycie nawet poniżej 200 mg

Gleason i współpracownicy (JAMA Network Open, 2021) przeanalizowali 2055 niepalących kobiet o niskim ryzyku zaburzeń wzrostu płodu z 12 ośrodków w USA (rekrutacja 2009-2013); kofeinę mierzono w osoczu i według deklaracji, w 10.-13. tygodniu ciąży. Noworodki kobiet z czwartego kwartyla kofeiny w osoczu (powyżej 659 ng/ml) miały masę urodzeniową niższą o 84,3 g niż w pierwszym kwartylu (95% CI od -145,9 do -22,6). Kobiety deklarujące ok. 50 mg dziennie miały noworodki lżejsze o 66 g (95% CI od -121 do -10) niż kobiety deklarujące brak napojów z kofeiną.

Autorzy nazywają obserwowane różnice małymi i piszą, że związek ze słabszym wzrostem płodu widać nawet przy spożyciu znacznie niższym od zalecanych 200 mg na dobę. To jedna kohorta obserwacyjna, więc nie pokazuje przyczyny i nie rozstrzyga kwestii, którą ACOG w 2010 roku uznało za nieustaloną (wpływ na wzrost). Zobacz też ogólny przegląd w tekście kawa a zdrowie.

Zweryfikowano: 1 listopada 2026.